gezinpiano

Zombie (of: godsdienstoefening aan huis)

Als christelijke ouders word je geacht je kinderen ‘in de vreze des Heren’ op te voeden. Wat dat precies betekent is een vraag die velen al heel lang bezig houdt. Gelukkig is er internet, waar ook op dit vlak veel te leren valt. Zo las ik laatst een blog die instructies geeft voor de godsdienstoefening aan huis. De instructies luiden ongeveer zo: zet je gezin elke week op hetzelfde moment bij elkaar; de vader moet de baas spelen; lees dan de bijbel, bid en zing. Aanvullende voorwaarden: geen excuses accepteren en je telefoon uit zetten. Het onvermijdelijke gevolg zal zijn dat je zo’n gezin wordt waar de kinderen altijd stil zitten, zich laven aan een kopje warme chocomel, spontaan een gebed uitspreken, en waar vader op orgel/piano/gitaar/a capella (kruis uw eigen traditie aan) een fijn gezang begeleidt.

Ik zie het helemaal voor me.

Continue reading

Onbeschrijfelijk

Mijn hand reikt naar de pen om
mijn gemoed te stillen
Woorden vinden zich niet
Is soms alles al gezegd?

Lang niet genoeg, maar toch
lijkt ieder woord te veel
te licht, te zwaar

Inkt druipt langs mijn hand
rood als onschuldig bloed
langs het mes van haters

Een stem schreeuwt zwijgend
langs de eeuwen naar het nu
Vergeef het hun
ze weten niet wat ze doen

Mijn hand keert terug, mijn woorden
vallen op de rode grond
Mijn God, het kwaad is groot, het goed is
onbeschrijfelijk

oswiecim1

Verbijstering

Verbijstering

Vorige week zondag reed ik op een rustige snelweg naar het vliegveld. Onderweg hoorde ik een reportage op de radio over Jack Courant, een joodse jongen die in de Tweede Wereldoorlog onderduikt en het overleeft. Naar eigen zeggen heeft hij niets meegemaakt, hij was immers als gewone onderduiker levend de oorlog doorgekomen. Maar dat bleek niet helemaal waar; zijn verhaal was meer dan boeiend, en bovendien bleek hij ook niet gespaard voor de afschuwelijke gevolgen van de oorlog. Zijn vader en broer kwamen terecht in Auschwitz, waar zij om het leven kwamen – vergast, als ratten.

Aan het eind van de reportage zegt hij:

“Ik ben tot de conclusie gekomen dat er geen wezenlijke verwerking bestaat van ervaringen die onze generatie heeft ondergaan. Die gevoelens liggen alleen maar diep begraven onder lagen van dagelijkse activiteiten. Nog altijd komen verdriet en woede op bij het vertellen van dit verhaal. Een vloek, een kort moment van nog steeds de verbijstering dat zoiets mógelijk was…”

Een paar uurtjes later zat ik in een taxi in het uiterste zuidwesten van Polen. Ik hing wat achterover in de auto, keek wat uit het raam, dacht aan van alles en niets in het bijzonder, om even later op de plaats van bestemming een bruisende conferentie binnen te stappen van gepassioneerde evangelisten. Een bijeenkomst op een steenworp afstand van Oświęcim, beter bekend als Auschwitz.

De absurditeit ervan trof me pas veel later.

Ik ben van een naoorlogse generatie. En ik geef toe: elk jaar zo rond 4 en 5 mei vraag ik me wel een keertje af waarom we telkens opnieuw de Tweede Wereldoorlog moeten herdenken. Life goes on, toch. Mijn cynische inborst vindt WOII eigenlijk geromantiseerde heroïek en de 4/5meivieringen seculiere rituelen van de postmoderne Europeaan.

Dit jaar echter zingen de woorden van Jack Courant rond in mijn hoofd. ‘…nog steeds de verbijstering dat zoiets mógelijk was.’ Een emotie die ik soms voel als ik terugdenk aan verlieservaringen in mijn eigen leven. Een eerstgeboren kind dat niet mocht leven: dat dat ons écht is overkomen! Mijn vader – uitgemergeld, holle ogen – die ik aardbeien met slagroom voer, de avond voor zijn overlijden: rillingen over mijn rug. Vlagen van verbijstering over de rauwheid van het leven.

Mijn eigen ervaringen zijn slechts flauwe schaduwen van de verbijstering van Jack Courant, zeer persoonlijk en slechts gedeeld door mijn vrouw en naaste familie. De overeenkomst is dit: ons eigen onbegrip, het absurde, het onmogelijke-dat-toch-gebeurde: dat in zichzelf maakt dat we eraan blijven denken. Juist omdat het zo groot is, is het zo moeilijk te pakken en blijft het ons bezig houden.

Maar er is ook een ongelofelijk verschil. De ervaring van Jack Courant is de ervaring van een hele generatie. Miljoenen mensen kenden diezelfde woede, verdriet en verbijstering bij de herinnering aan de oorlog. Dat collectieve geheugen is enorm. En bewust en onbewust heeft het ervoor gezorgd dat ik geboren kon worden in een tijd van vrede, vrijheid en welvaart. De verbijstering werkte als moreel kompas, als drijfveer voor nie wieder.

Jack Courant is inmiddels negentig jaar. Zeventig jaar verbijstering, woede en verdriet bij de herinnering aan de oorlog. Het is niet dat we het niet móchten vergeten, het is dat er altijd nog mensen waren die het niet kónden vergeten.

En voor het eerst realiseer ik me dat we wat missen nu zijn generatie er bijna niet meer is. Dat er niemand meer is die authentieke woede, verdriet en verbijstering voelt bij het vertellen van het verhaal. Dat we onze verontwaardiging uit het museum moeten halen, uit radioreportages, uit een toneelvoorstelling.

Moge God verhoeden dat het collectieve afgrijzen verdwijnt en onze persoonlijke verbijsteringetjes de weg gaan wijzen; achterover leunend, denkend aan van alles en niets in het bijzonder, met honderdveertig over de snelweg langs Oświęcim.

bennol

Goedwaarheid

Hij houdt de gemoederen in Leiden en Hilversum aardig bezig: Benno L. Een pedoseksueel die stelselmatig jonge kinderen (waarvan velen ook nog eens verstandelijk beperkt) heeft misbruikt. Goed, hij heeft z’n straf heeft uitgezeten, maar heeft de vos z’n streken daarmee ook afgeleerd?

In Leiden is hij niet welkom, ook al kreeg hij een huis toegewezen. Buurtbewoners gingen de straat al op, een Facebook-protestpagina had binnen enkele uren al duizenden ‘likes’. Misschien niet helemaal onterecht, als je bedenkt wat hij heeft aangericht. Als vader van drie kinderen kan ik de boosheid en de zorgen heel goed begrijpen. Ook ik heb liever geen zedendelinquent in mijn straat.

Wat zou Jezus doen?

Maar ik ben niet alleen vader, ik ben ook christen. Dat betekent dat ik probeer het voorbeeld van Jezus te volgen. En in dit soort situaties helpt het dan om maar eens een welbekende vraag te stellen: wat zou Jezus doen? Zou Hij ook staan protesteren bij de flat? Of zou Hij net als de burgemeester zijn lot verbinden aan het goede gedrag van meneer L.?

Ik heb daar geen snel antwoord op. Jezus kwam soms veel harder uit de hoek dan ik durf toe te geven. Hij durfde als geen ander misstanden aan de kaak te stellen en stond op tegen onrecht, tegen verdrukking, tegen hypocrisie. In dit geval liggen die misschien wel aan twee kanten. Onrecht in de ernstige feiten waaraan L. zich heeft schuldig gemaakt, hypocrisie in de genadeloosheid die sommige mensen laten zien.

Tough Love

Ik geloof dat mensen kunnen veranderen. Ik geloof dat dat vooral gebeurt als ze zich gekend, geliefd en geaccepteerd weten. Dat betekent niet hetzelfde als liefjes behandeld worden. Het is meer het idee van wat de Amerikanen ‘tough love’ noemen: juist als je van iemand houdt kun je confronteren en corrigeren. En ik denk dat van toepassing is op Jezus, van wie werd gezegd dat met hem ‘goedheid en waarheid’ in de wereld kwamen. Hij personifieerde de twee kanten van de medaille: zonder goedheid kan waarheid niet gesproken worden, en goedheid zonder waarheid bestaat niet.

Jezus in de flat

Maar wat zou Jezus doen als meneer L. bij Hem in de flat kwam wonen?

Het eerste dat ik zeker weet: Jezus zou hem niet negeren en niet verstoten. Het tweede: Jezus zou ook zijn fouten en gebreken niet negeren. De liefde van Jezus heeft geen mantel waar alles onder bedekt wordt – in ieder geval niet zoals we dat meestal bedoelen. En waarschijnlijk zou Jezus hem in de ogen willen kijken en vragen: wat wil je dat ik voor je doe?

Wat zou er gebeuren als meneer L. goedheid en waarheid als een twee-eenheid – goedwaarheid - zou ontmoeten? Misschien zou hij zich niet langer opgejaagd wild voelen, maar een mens.  Met zwakheden, fouten, zonden die ingrijpende gevolgen hebben gehad. Maar wie weet, ook met een toekomst, met hoop, met kracht om te veranderen, omdat er iemand is die hem ziet staan?

Ik ken meneer L. niet persoonlijk. Ik weet niet of hij zich voldoende bewust is van zijn zwaktes en de schadelijke gevolgen voor anderen van zijn gedrag. Zelfs Jezus had geen garantie op succes met zijn methode. Die werkt namelijk alleen in wederkerigheid. In dit geval: ook meneer L moet willen.

Boemerang

Maar ik weet in ieder geval dat de genadeloosheid die ik meende te zien bij de buurtbewoners geen positief effect kan hebben. Afstand leidt tot verharding. En dat komt vroeger of later als een boemerang terug. En dus kies ik liever voor de methode van Jezus. Niet als trucje, maar vanuit diepe overtuiging dat ieder mens – mezelf incluis – genade nodig heeft. En dat niet boosheid, maar juist goedwaarheid mensen tot inkeer brengt.

Ik pleit er niet voor dat de hele Leidse flat zich nu als een collectief van pastoraal werkers over meneer L. ontfermt. Daarvoor is de situatie veel te complex. Maar ieder mens– Leidenaar, journalist of Nederlander – kan voor zichzelf wel besluiten niet mee te gaan in de massahysterie.

Ondertussen hoop en bid ik dat meneer L. ergens in Nederland een plek zal vinden waar hij goedwaarheid zal ontmoeten. Hij zal er door veranderen, dat weet ik zeker.

WaaromKerst

Kerst in vier woordjes

Leesinstructie: zet bij het lezen van deze column track nummer 6 op van de prachtige WaaromKerst-cd: O come, O come Emmanuel…

Net als alle andere ouders zingen mijn vrouw en ik graag kerstliedjes met onze kinderen. Natuurlijk wel in de juiste tijd van het jaar en met liedjes die zich daar goed voor lenen. Met dit lied – of in ieder geval, met deze versie – lukt dat niet zo goed. Er staat namelijk geen tekst bij en dat vinden wij wat lastig zingen.

Ik begrijp trouwens best waarom die tekst is weggelaten. Die bestaat namelijk uit zinnen als: ‘Gij wortel Isaï, verlos ons van de tyrannie, van alle goden dezer eeuw, o Herder, sla de boze leeuw.’ Vijf coupletten vol hoogdravende, diepzinnige taal. Mooi maar moeilijk. Zelfs voor een professioneel christen als ik.

Het komt er dus op neer dat we de melodie maar wat neuriën, en dan bij het refrein hardop ‘Hij is nabij, Immanuel!’ zingen. En eigenlijk is dat ook wel genoeg. Immanuel, de bijnaam van Jezus, betekent: God is dichtbij. De hele kerstboodschap samengevat in vier woordjes. God is in Jezus dichtbij de mensen gekomen. Het antwoord op de in moeilijke woorden verpakte noodkreet is een klein mensje in een paar doeken gerold. Dichterbij, kleiner, menselijker, persoonlijker kan niet.

Hij is nabij, Immanuel. That’s it.

[column voor WaaromKerst?. Lees ook de andere columns van Arie van der Veer en Jan Bakker!]

Paradoxes

Het gaat over meer dan #zwartepieten

Vorige week zat ik met vier collega’s in een idyllisch huisje ergens op het platteland. We bespraken als echte amateur-sociologen en salonfilosofen de dingen des levens en de rol van Agapè in het grotere geheel. Op zeker moment verzuchtte ik spontaan dat zowel PVV als D66 (toch zo’n beetje elkaars aartsvijanden) eigenlijk op hetzelfde neerkwamen. En op dat moment reageerde de enige echte socioloog in het gezelschap: dat klopt – dat is een van de paradoxen van de individualisering.

Continue reading

musk27_Fotor

Over Vierde Musketiers en mannen als helden

Vanmorgen, net voordat ik de deur uit moest voor een seminar in het oosten des lands, las ik het artikel van Miranda Klaver in het Nederlands Dagblad over de Vierde Musketier. Ik ken deze beweging al enige tijd en heb door diverse relaties met betrokkenen enig zicht op wat daar gebeurt. Diverse ‘trekkers’ van 4M zijn oud-collega’s en diverse vrienden en andere bekenden namen deel aan de activiteiten. Zelf was ik tijdens de Opwekking-conferentie bij een 4M-meeting in de Compassion-tent. In het hol van de leeuw, zoals ik het toen noemde, omringd door vele mannen in rode poloshirts.

Continue reading

canyouhearme

Can you hear me?

Even twee nieuwsfeitjes: vandaag sluit de Vluchtkerk haar deuren, na een halfjaar het thuis te zijn geweest van zo’n 130 uitgeprocedeerde asielzoekers die niet uitgezet kunnen worden. En morgen is er de zoveelste EO Jongerendag in Arnhem, waar 30.000 jongeren samen komen om ‘een feestje te vieren voor God’.

Er lijkt geen groter contrast denkbaar tussen de duizenden fijne, goedgeklede, weldoorvoede jongeren die met auto’s, bussen en treinen naar het Gelredome komen en de enkele tientallen armoedige, gebrekkige, losers zonder status die sinds vandaag weer op straat staan.

Can you hear me?

Dat is de vraag die de duizenden jongeren morgen voorgeschoteld krijgen. Een vraag die, zo is de achterliggende verklaring, vanuit God gesteld wordt. God, die altijd op zoek is naar mensen – zoals al blijkt uit het oeroude verhaal van Adam en Eva. Ik vind het een ontroerende geschiedenis: als zij van de verboden vrucht hebben gegeten, verbergen ze zich. En dan komt God voor de dagelijkse avondwandeling, maar Hij kan hen niet vinden. Hij zoekt ze, roept ze, en vraagt: waar ben je?

Continue reading

Personal weblog – Don't settle for normal life