Fotograferen voor verandering

Lewis Hine. Ik had nog nooit van de man gehoord, maar ik begreep vandaag dat dat mijn fout was. In het Nederlands Fotomuseum is een uitgebreide tentoonstelling te zien. Veel mensen (waaronder ik, dus) kennen foto’s van Hine zonder hem te kennen. Bovenstaande is waarschijnlijk de beroemdste. (Update: de foto van de lunchende werkmannen is niet van Hine, ontdekte ik vanavond…)

Maar er zijn er meer, en naar mijn bescheiden mening zelfs veel indrukwekkender. Lewis Hine leefde van 1874 tot 1940 en was een bijzonder geëngageerde fotograaf. Hij gebruikte zijn camera als actiemiddel: tegen sociaal onrecht, kinderarbeid, armoede. De tentoonstelling in het Fotomuseum laat een behoorlijk compleet beeld zien van zijn werk. Dat begon overigens pas na 1904 – tot dan toe was hij docent aardrijkskunde en natuurstudies in New York.

Zijn eerste project was Ellis Island, de plek waar alle immigranten uit Europa arriveerden. Het zijn prachtige foto’s van mensen uit Italië, Slowakije, Rusland. Sommige overduidelijk gecomponeerd (zoals een moeder met kind dat als Madonna staat afgebeeld), sommige volledig natuurlijk (zoals een jongen die op de trappen in slaap is gevallen). Wat mij in de serie opvalt is een haarscherp beeld en duidelijke gezichtsuitdrukking, en tegelijkertijd een bepaalde soberheid, alsof je je eigen conclusies moet trekken. Het blijkt karakteristiek voor Hine te zijn; vrijwel elke foto heeft die handtekening.

If I could tell the story in words, I wouln’t have to lug around with a camera

Een tweede serie maakt meer indruk door wat er op staat afgebeeld. Foto na foto van ‘the tenements’ (letterlijk: huurkazernes) waar de armen in werden ondergebracht. Opnieuw haarscherp in beeld gebracht, en telkens gaat het om de mensen. Een man in een kelder, een vrouw met haar wasgoed op haar hoofd gebonden op straat, en veel, heel veel kinderen. Die overigens in één van zijn bekendste series de hoofdrol spelen, als hij zich volledig gaat toeleggen op de fotografie.

Hine kijkt als socioloog naar de industrialisatie, en ziet een systeem verrijzen dat mensen als productiemiddel gaat gebruiken. Hij wordt de officiële fotograaf van de National Child Labour Committee, en trekt heel Amerika door om werkende kinderen te  portretteren. Het zijn bijzondere beelden: opnieuw sober, maar niet per sé somber. Veel kinderen lachen en stralen allesbehalve zieligheid uit. Toch is de boodschap duidelijk: dit is wat we niet moeten willen.

 Photography can light-up darkness and expose ignorance

Later zal Hine ook nog oorlogsfotograaf voor het Rode Kruis worden tijdens de Eerste Wereldoorlog, maakt hij reizen door Europa en legt hij de bouw van het Empire State Building vast, vanuit een gegroeide fascinatie met de relatie mens-machine. Zijn karakteristieke stijl ontwikkelt zich, maar blijft voor alles herkenbaar. Van de bijna 200 foto’s in de expositie kon ik er één ontdekken waar geen mens op stond. En dat was niet zijn beste foto.

Een beetje schrijnend is het wel dat hij steeds minder werk krijgt en in financiële problemen komt. Het is het ‘Van Gogh-syndroom’: pas na zijn dood wordt de werkelijke kwaliteit en waarde van zijn werk ontdekt. Toch mag Hine tevreden zijn over de impact die met name zijn vroege werk heeft gehad.

Een aardige vraag is wat Hine zou fotograferen als hij vandaag zou leven. Ik kan me er van alles bij bedenken. Hij zou niet naar Europa, maar naar Syrië en Egypte gaan om het schreeuwende onrecht te laten zien. Hij zou een portrettenserie van de bewoners van de Vluchtkerk maken om de publieke opinie over vluchtelingen te beïnvloeden. En hij zou heel veel mensen achter beeldschermen en met smartphones fotograferen vanuit zijn fascinatie voor mensen en machines. Haarscherp, met de mensen in het midden – toelichting overbodig. De foto vertelt het verhaal.


lewishine2
lewishine1lewishine4lewishine3

De tentoonstelling is nog tot 6 januari 2013 te zien in het Nederlands Fotomuseum, Wilhelminapier te Rotterdam. Eén kritische noot bij de expositie: de vertalingen van fototitels en bijschriften is soms tenenkrommend. Lees dus vooral de originele.

Geef een reactie