Zwarte Piet revisited

Exact een jaar geleden schreef ik een blogje naar aanleiding van de discussie over Zwarte Piet die toen heel erg speelde. Nu, een jaar later, is dat niet anders. En een kleine interactie op twitter vandaag met Sylvana Simons (ja ja, de echte) deed mij weer even stil staan bij dit fenomeen.

De afgelopen maanden heb ik er niet al teveel over nagedacht. Gewoon, omdat het leven druk zat is. Maar ook wel een beetje omdat ik geen zin had om olie op het vuur te gooien – wat je ook zegt, wat je ook doet, er is altijd wel iemand gepikeerd. Maar goed, ik herlas mijn stuk van vorig jaar. En zoals de titel al zegt: die gaat over meer dan alleen zwartepieten. Maar juist over Piet zelf zeg ik niet zoveel, en zeker niet persoonlijk.

En nu de discussie nog zeker niet is verstomd (en iedereen benieuwder is dan ooit hoe Amsterdam en het Sinterklaasjournaal dit gaan oplossen), probeer ik mijn eigen gedachten maar weer eens wat te ordenen.

Meten we niet met twee maten?
Mijn eerste gedachte: meten we niet met twee maten als het gaat om wie waar wat over mag zeggen?

Ik was aanvankelijk net zo geagiteerd als velen over het oordeel dat de VN Mensenrechtencommissie dacht te kunnen vellen over ons kinderfeestje. Waar bemoeien ze zich mee! Maar ik realiseer me steeds meer dat wij datzelfde wel denken te kunnen doen over allerlei gebruiken over de hele wereld, die wij als achterlijk en onmenselijk beschouwen. Een aardig voorbeeld is Kuifje, waar in 2011 ook een rel om ontstond. Nu is het zo dat die boekjes lang geleden gedrukt zijn. Dat is vanuit cultuurhistorisch oogpunt interessant, en van mij hoeven die boekjes ook niet uit de handel gehaald te worden. Tegelijkertijd is er geen weldenkend mens die er voor pleit dat een Kuifje-boek geschreven in 2014 de Afrikanen op dezelfde manier moet blijven afbeelden.

Bij zwarte Piet hebben we het niet over een oud boekje, maar over een levende traditie die anno nu ook anders zou moeten zijn dan honderd jaar geleden – gewoon omdat onze samenleving is veranderd, en daarmee onze denkbeelden en wat we wel en niet van elkaar accepteren. En soms heb je dus vreemde ogen nodig die dwingen dat in te zien.

Wat is het probleem?
En dan de vraag wat nu eigenlijk het probleem is. Denk even met me mee. Stel dat we moeten vaststellen dat Zwarte Piet inderdaad een verkeerd stereotype is, voortgekomen of beïnvloed door slavernij en racisme. Stel dat dat zo is – dan moeten we daar toch wat aan doen? Dan wíllen we daar toch vanaf? Ik zou persoonlijk niet kunnen leven met het idee dat we dat beeld in stand houden.
Maar stel dat we vaststellen dat het niet zo is. Dat zwarte Piet gewoon uit Spanje komt, met roetvegen van de schoorsteen. Wat maakt het dan uit om zijn voorkomen zo aan te passen dat het voor iedereen leuk is? Dan is het verhaal toch flexibel genoeg om daar een mouw aan te passen?

Kortom, wat is het probleem?

En dan nog dit
Is het niet opmerkelijk dat we tegen buitenlanders heel hard roepen: ‘aanpassen of terug naar je eigen land!’ Tegen iedereen, behalve tegen zwarte Piet…

Afijn. Ik ben er inmiddels wel uit. Gewoon aanpassen die Piet, daar krijgt ‘ie niks van. Het feest wordt er niet minder van, en bovendien: als er een doelgroep is die zich makkelijk aanpast, dan zijn het kinderen. En daar doen we het toch voor?

NB: Ik weet wel wat het probleem is. Dat is typisch Nederlands: we willen ons niets laten gezeggen. Dat is het probleem. Een mooi onderwerp om eens een blogje over te schrijven…

Geef een reactie